Artikelen
Introductie
In mijn verhaal over Egypte zal ik eerst schetsen waar ik het over ga hebben. Ik begin in het verleden, want om het heden te begrijpen moet je het verleden goed kennen. Dit is zeker voor Egypte een feit. Wanneer je in Egypte komt struikel je over de oude geschiedenis. Waar je ook komt ga je twee-, drie-, vierduizend jaar terug in de tijd, alsof het niets is. Een zekere mate van verzadiging treedt op een gegeven moment zelfs op. Wat het verleden betreft schets ik een beetje de route van het oude Egypte, want dat is min of meer de portee van mijn verhaal. De manier waarop Egypte nu in de wereld staat is de resultante van het feit zoals ze daar vroeger ook al in stond. Langs de weg naar het Dal der Koningen bijvoorbeeld staat een groot billboard met daarop Egyptische heersers afgebeeld, van Ramses II tot Cleopatra en Mubarak.
Naamgeving van Egypte
Kort nadat de profeet Mohammed was overleden waren de grote wereldmachten van die tijd, de Perzen en de Byzantijnen, met elkaar uitgevochten. Er waren geen mannen en jongens meer om de oorlog te voeren. Er ontstond een vacuüm en binnen een eeuw tijd werd het hele Byzantijnse en het Perzische rijk door de Arabieren veroverd. Deze gaven Egypte de Arabische naam Mişr. Daar kennen wij de naam Egypte echter niet van. De naam Egypte is een verbasterde naam van de oude hiërogliefennaam. We konden echter lange tijd geen hiërogliefen lezen totdat Jean-François Champollion in 1822 het hiërogliefenschrift ontcijferde. Sindsdien is er een wereld voor ons opengegaan, dus je zou kunnen zeggen dat 1822 het begin was van de Egyptologie. Ten zuidwesten van de huidige hoofdstad Caïro lag in het oude Egypte de grote wereldstad Memphis. Deze stad was gewijd aan de God Ptah, de God van de kunst en het dodenrijk. Memphis werd in die tijd Hwk-ka-Ptah genoemd. Dat werd in het Grieks vertaald met “Αιγυ πτος” of “Aeguptos”, waarmee het land Egypte later werd aangeduid. Het “gupt” is zowel de oude hiërogliefennaam voor een Egyptenaar als de eigennaam voor christelijk Egypte.
Wortels van christendom in Egypte
De apostel Marcus was er namelijk in 64 aangekomen en heeft het christendom in Egypte gebracht. Tot aan 641, toen de Arabieren kwamen, was Egypte een 100% christelijk land. Sterker nog, Egypte was het eerste land in de geschiedenis van het christendom waar iedereen christen was. De Arabieren vertaalden “gupt” in “Al Qubt” en vandaag de dag is het woord “kopt” de aanduiding voor de Koptisch Orthodoxe christenen in Egypte. Het woord “kopt” betekent echter dus feitelijk “Egyptenaar”.
De geschiedenis van Egypte
Vroeger lag de grens tussen de twee Egyptische rijken net onder Caïro. Ten noorden van deze grens geldt de benaming “Neder-Egypte”, het gebied ten zuiden van Caïro gaat door als “Opper-Egypte” (figuur 1). Vanaf de Middellandse Zee gekeken is het gebied stroomopwaarts van de Nijl dus “Opper-Egypte” en het deel stroomafwaarts “Neder-Egypte”. De hoofdstad van Neder-Egypte was Memphis en de hoofdstad van het zuidelijk deel heette Thebe, het huidige Luxor.
Godsdienst
Het oude Egypte werd sterk gedomineerd door de godsdienst. Daar kan ik een week over vertellen maar ik vat het hier kort samen. De godsdienst was het cement van de samenleving, zowel op regeringsniveau als zijnde het bindingselement van de samenleving. Tot op de dag van vandaag weten we niet welk deel het gewone volk daarin had. Er zijn allerlei gissingen over. Er zijn beschrijvingen dat het gewone volk wel massaal aanwezig was bij parades en religieuze evenementen, maar de vraag is of ze werkelijk geloofden in de religieuze betekenis van deze evenementen.
De Egyptische godenwereld
Een aardig verschijnsel in de Egyptische godenwereld is dat je voor alles twee goden hebt. Een goede en slechte god en deze horen altijd bij elkaar. Met het verdwijnen van bijvoorbeeld de slechte god, verdwijnt ook de goede god. In de mythologie gaat het altijd om de strijd tussen de goede en de slechte, maar de slechte god wordt nooit zodanig verslagen dat deze helemaal niet meer mee doet. De slechte god komt aan de rand te staan, hij hoort
Egypte na de faraonische tijd
Na ongeveer 3000 jaar houdt het faraonische Egypte op te bestaan. U moet zich voorstellen dat Egypte bijna onveranderd en onveranderlijk gedurende 3000 jaar eenzelfde cultuur heeft gehad. Dit is een extreem lange tijd wanneer je dit vergelijkt met wat er in bijvoorbeeld in Nederland sinds WOII allemaal veranderd is.
Het moderne Egypte
In het moderne Egypte wonen 82 miljoen inwoners, waarvan bijna 20 miljoen alleen al in Caïro. Dat is een enorm aantal wanneer je in ogenschouw neemt dat Caïro niet eens zo vreselijk groot is. Bij helder weer zie je vanaf het oosten van de stad de piramides aan de westkant al liggen. Een rit met de auto duurt ongeveer 45 minuten als het niet al te druk is. Ongeveer 90% is moslim en 10% christen. Hiervan is ca. 9% Koptisch. Zelf denk ik dat dit percentage lager ligt, maar de Kopten houden het altijd op de 9 a 10 %. Als het percentage hoger is krijgen ze problemen met de moslims, als het percentage veel lager wordt ze wellicht geen aanspraak meer maken op nieuwe kerken en gebouwen. Het is in Egypte buitengewoon ingewikkeld inzicht te krijgen in dit soort cijfers. De waarheid zul je zelden te weten komen, iedereen verklaart de cijfers in zijn eigen voordeel.
Het politieke systeem
Eigenlijk heeft Egypte het faraonische systeem nooit losgelaten. Ik sprak net al van dat billboard waar Mubarak heel subtiel naast de grote farao’s is geplaatst. Egypte heeft een een-kamer parlement waarin 440 mensen plaatsnemen die, kort door de bocht gezegd, eigenlijk weinig te zeggen hebben. Het is voornamelijk een geregisseerd parlement en de verkiezingen hebben dan ook relatief weinig waarde. Aan de andere kant interesseert het de mensen op straat maar nauwelijks. Ze zijn wel trots op Mubarak en trots op Egypte. De Egyptische moslims hebben iets tegen de christenen, behalve wanneer in het buitenland Egyptische christenen iets wordt aangedaan. In dat geval zijn het allen Egyptenaren. In het voorjaar was de Koptische paus in Engeland en bij vertrek moest deze paus gefouilleerd worden. Dit werd door Egypte gezien als een soort heiligschennis. Ze waren er laaiend over en daaruit blijkt dat Egyptenaren nog altijd erg nationalistisch zijn. Ze pikken niet dat het buitenland iets met een Egyptenaar of Egyptische instantie doet en zijn heel trots op hun land en cultuur.
De Palestijnse kwestie en buitenlandse politiek van Egypt
Beide items zijn de resultante van en bouwen voort op het gehele bovenstaande situatie die ik net geschetst heb. Mubarak en zijn regering proberen een stabiele factor te zijn in het Midden-Oosten. Dat lukt tot op zekere hoogte. Als je echter in de landen om Egypte heen kijkt, kun je je afvragen hoe geloofwaardig Egypte eigenlijk is. Een belangrijke gebeurtenis voor de Arabische wereld in het Midden-Oosten is de vrede die Sadat sloot met Israël. Dat heeft Egypte in een moeilijke positie gebracht in het Midden-Oosten. Later heeft Egypte die positie wat beter recht getrokken. Tegenwoordig wil Egypte graag tussen de Arabische wereld en het Westen in staan, maar voelt zich daar nu erg onhandig in. De kwestie rond Gaza illustreert deze ‘onhandigheid’ want Egypte is verbazingwekkend stil in dezen. Mubarak nodigt de strijdende partijen wel uit om te onderhandelen, maar de Egyptenaren nemen zelf geen echt helder standpunt in. Sadat deed dit wel en is bekend om zijn initiatieven en standpunten.
Lees verder:10-De Palestijnse kwestie en buitenlandse politiek van Egypte